Ontslag

NB: voor hulp bij (dreigend) ontslag of een arbeidsconflict : zie juridisch advies aanvragen .

Ontslag is de beëindiging van een arbeidsovereenkomst. Ontslag kan op diverse manieren verlopen. Hoe het ontslag verloopt hangt af van de reden van het ontslag

• Ontslag en ontslagbescherming
• Ontslag via UWV WERKbedrijf
• UWV WERKbedrijf geeft een ontslagvergunning voor:
  • Ontslag op persoonlijke gronden
  • Ontslag wegens langdurige arbeidsongeschiktheid
  • Ontslag wegens regelmatig ziekteverzuim
  • Ontslag om bedrijfseconomische redenen
  • Hoe verloopt ontslag om bedrijfseconomische redenen?
  • Welke informatie heeft UWV WERKbedrijf nodig?
  • Wie wordt er dan ontslagen?
  • Bent u arbeidsgehandicapt?
  • Opzegtermijn
  • Klachten
• Kennelijk onredelijk ontslag
• Ontslag via de rechter
• Andere vormen van ontslag
• Uw contract eindigt van rechtswege
  • Ontslag tijdens proeftijd
  • Ontslag op staande voet
  • Ontslag bij faillissement
  • Uw contract eindigt met wederzijds goedvinden
  • Recht op een uitkering

Ontslag en ontslagbescherming

Uw arbeidsovereenkomst kan op verschillende manieren eindigen:

• uw contract wordt door uw werkgever opgezegd na toestemming van UWV WERKbedrijf
• uw contract wordt door de kantonrechter ontbonden
• uw contract eindigt met wederzijds goedvinden
• uw contract eindigt van rechtswege
• u wordt ontslagen tijdens uw proeftijd
• u wordt op staande voet ontslagen
• u wordt ontslagen omdat uw werkgever failliet gaat

U mag niet ontslagen worden:

• Op grond van bijvoorbeeld godsdienst, levensovertuiging, ras, geslacht, nationaliteit (verbod op discriminatie)
• gedurende de eerste twee jaar dat u ziek of, arbeidsongeschikt of arbeidsgehandicapt bent.
  NB: in bepaalde gevallen kunt u wél binnen deze eerste twee jaar ontslagen worden. Bijvoorbeeld als u volgens het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) niet of onvoldoende meewerkt aan uw reïntegratie, zoals het volgen van scholing, het aanvaarden van passend werk of het meewerken aan een plan van aanpak.
• omdat u zwanger of met bevallingsverlof bent
• omdat u ouderschapsverlof wilt opnemen
• omdat u lid bent van de OR of een personeelsvereniging
• omdat u werkzaam bent als functionaris voor de gegevensbescherming van de Wet bescherming
• persoonsgegevens of als deskundig werknemer van de Arbeidsomstandighedenwet
• omdat u lid bent van een bepaalde politieke organisatie.
• omdat u lid bent van een vakbond.
• als u ernstige gewetensbezwaren tegen uw werkzaamheden heeft en uw werkgever geen andere of aangepaste functie voor u heeft.
• als u als buitenlandse werknemer uw dienstplicht moet vervullen in het land van herkomst.
  

Ontslag via UWV WERKbedrijf

Als uw werkgever de arbeidsovereenkomst wil beëindigen heeft hij in principe een ontslagvergunning nodig. Hij moet deze aanvragen bij UWV WERKbedrijf. Als uw werkgever de arbeidsovereenkomst opzegt zonder toestemming van UWV WERKbedrijf dan kunt u daar bezwaar tegen maken bij uw werkgever. Uw werkgever handelt dan namelijk niet volgens de wet.
U kunt binnen zes maanden schriftelijk bezwaar maken.
UWV WERKbedrijf kan u helpen met het schrijven van deze brief.

Wordt uw loon niet meer doorbetaald?

U kunt uw werkgever via de kantonrechter dwingen uw achterstallig loon te betalen. U moet wel beschikbaar blijven voor het werk dat u deed.

U zegt zelf uw arbeidsovereenkomst op

Uiteraard kunt u uw arbeidsovereenkomst ook zelf opzeggen. Hiervoor hebt u geen toestemming van UWV WERKbedrijf nodig. Wel moet u de geldende opzegtermijn (tenminste een maand) in acht nemen.
U kunt een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd in principe niet opzeggen.
Dit is alleen mogelijk als u daar vooraf afspraken over gemaakt heeft.

UWV WERKbedrijf geeft een ontslagvergunning voor:

• ontslag op persoonlijke gronden
• ontslag wegens langdurige arbeidsongeschiktheid of veelvuldig ziekteverzuim
• ontslag om bedrijfseconomische redenen

Dat gaat als volgt:

• uw werkgever vraagt een ontslagvergunning aan bij UWV WERKbedrijf, hij maakt daarbij duidelijk wat de reden voor het ontslag is;
• UWV WERKbedrijf kan bij de werkgever om meer informatie vragen;
• UWV WERKbedrijf vraagt aan u om binnen twee weken te reageren op de aanvraag van uw werkgever;
• als het nodig is past UWV WERKbedrijf hoor en wederhoor toe (u en uw werkgever kunnen reageren op elkaars standpunt) totdat alle informatie is verzameld;
• UWV WERKbedrijf neemt een beslissing. U en uw werkgever krijgen beiden deze uitslag te horen.

In principe reageert UWV WERKbedrijf binnen zes weken op een verzoek. Als UWV WERKbedrijf instemt met uw ontslag kan uw werkgever de arbeidsovereenkomst mondeling of schriftelijk opzeggen. Uw opzegtermijn gaat dan pas in.

Ontslag op persoonlijke gronden

U kunt op persoonlijke gronden worden ontslagen als u:

• niet (meer) functioneert of niet (meer)geschikt bent voor uw functie en dit niet het gevolg is van ziekte;
• verwijtbaar heeft gehandeld. Bijvoorbeeld, u bent arbeidsongeschikt en weigert medewerking te verlenen aan maatregelen om weer aan de slag te komen;
• u een conflict heeft met uw werkgever en herstel van de relatie niet mogelijk is;
• u ernstige gewetensbezwaren heeft tegen uw werkzaamheden en de werkgever geen andere of een aangepaste functie voor u heeft.

Ontslag wegens langdurige arbeidsongeschiktheid

U mag niet ontslagen worden omdat u arbeidsongeschikt bent. Door uw positie hebt u recht op extra bescherming tegen ontslag. U mag echter wel ontslagen worden als u langer dan twee jaar ziek of arbeidsongeschikt bent. In bepaalde gevallen kunt u binnen deze eerste twee jaar dat u ziek of arbeidsongeschikt bent wél ontslagen worden. Bijvoorbeeld als u volgens het UWV niet of onvoldoende meewerkt aan uw reïntegratie, zoals het volgen van scholing, het aanvaarden van passend werk of het meewerken aan een plan van aanpak. Ook kennen sommige CAO's afwijkende regelingen voor ontslag bij ziekte. U kunt hierover navraag doen bij uw werkgever of de vakbond.

Let op: U mag wel ontslagen worden als u ziek wordt nadat UWV WERKbedrijf een verzoek om ontslag van uw werkgever heeft ontvangen.

UWV WERKbedrijf beoordeelt het verzoek om ontslag wegens langdurige arbeidsongeschiktheid aan de hand van de volgende criteria:

• u kunt door ziekte uw functie niet meer vervullen;
• de verwachting is dat u niet binnen 26 weken hersteld bent;
• uw werkgever moet aantonen dat hij geen alternatieve werkzaamheden voor u heeft. (Met alternatieve werkzaamheden wordt een andere of aangepaste functie bedoeld.)

Ontslag wegens regelmatig ziekteverzuim

Ook mag u in principe niet worden ontslagen als u regelmatig ziek bent. Uw werkgever kan UWV WERKbedrijf echter om toestemming vragen u toch te ontslaan. Dit kan hij doen als het productieproces of uw collega's onevenredig zwaar onder druk komen te staan doordat u regelmatig verzuimt.

Bij een verzoek om ontslag wegens regelmatig ziekteverzuim kijkt UWV WERKbedrijf naar:

• de gevolgen van uw ziekteverzuim voor de organisatie;
• de hoogte van het ziekteverzuim in de rest van de organisatie;
• de mogelijkheden om de arbeidsomstandigheden te verbeteren.

Ontslag om bedrijfseconomische redenen

Het kan gebeuren dat uw werkgever mensen moet ontslaan om bedrijfseconomische redenen. Bijvoorbeeld als er veel verandert op technologisch gebied of als het bedrijf om andere redenen reorganiseert.

Collectief ontslag

Bij ontslag om bedrijfseconomische redenen gaat het soms om collectief ontslag.Collectief ontslag is ontslag waarbij twintig of meer werknemers tegelijkertijd (binnen drie maanden) worden ontslagen.

Wet melding collectief ontslag

Uw werkgever moet zich houden aan de Wet melding collectief ontslag (WMCO). Volgens deze wet moet een werkgever UWV WERKbedrijf melden als hij of zij het voornemen heeft om werknemers collectief te ontslaan. Daarnaast moet de werkgever dit voornemen melden bij de vakorganisaties. De vakorganisaties geven aan of UWV WERKbedrijf de ontslagverzoeken direct kan behandelen of dat UWV WERKbedrijf moet wachten. In het laatste geval moet UWV WERKbedrijf een maand wachten voor ze de ontslagaanvraag mag behandelen.

Hoe verloopt ontslag om bedrijfseconomische redenen?

Uw werkgever vraagt een ontslagvergunning aan bij UWV WERKbedrijf. In het geval van collectief ontslag zal hij dat eerst melden bij UWV WERKbedrijf. Uw werkgever kan het ontslag versnellen door UWV WERKbedrijf om een verkorte procedure te vragen.

De verkorte procedure

Voor een verkorte procedure moet uw werkgever een onderbouwd ontslagverzoek indienen bij UWV WERKbedrijf. Verder is een verkorte procedure alleen mogelijk als u instemt met het ontslag. Dit heeft geen gevolgen voor uw uitkering omdat het ontslag niet aan u te wijten is. U kunt toestemming verlenen door een 'verklaring van geen bezwaar' in te vullen. Deze verklaring wordt door uw werkgever bij het ontslagverzoek gedaan.
Let op: Uw werkgever kan bij ontslag op persoonlijke gronden geen gebruik maken van een verkorte procedure.

Welke informatie heeft UWV WERKbedrijf nodig?

Uw werkgever moet elk ontslagverzoek voldoende kunnen onderbouwen.
Hij of zij moet de noodzaak van bedrijfseconomisch ontslag kunnen aantonen evenals de noodzaak van het ontslag van de betreffende werknemers.
De werkgever kan daarbij gebruik maken van een checklist die door UWV WERKbedrijf is opgesteld. Zo krijgt hij een goed beeld van de informatie die UWV WERKbedrijf minimaal nodig heeft.

Wie wordt er dan ontslagen?

Sinds 1 maart 2006 is het afspiegelingsbeginsel verplicht bij het bepalen van de ontslagvolgorde. Het dienstjarenbeginsel (last in, first-out) is niet meer het uitgangspunt. Dit betekent dat per uitwisselbare, vergelijkbare en gelijkwaardige functie een indeling naar leeftijdsgroep wordt gemaakt (15-25 jarigen, 25-35 jarigen, 35-45 jarigen, 45-55 jarigen en 55 jarigen en ouder). Binnen die leeftijdsgroep worden de laatst aangenomen mensen als eerste ontslagen (dienstjarenbeginsel/last-in, first-out). De ontslagen moeten zo verdeeld worden over de leeftijdsgroepen dat de leeftijdsopbouw van het personeel na de ontslagronde zoveel mogelijk gelijk blijft aan de leeftijdsopbouw ervoor.

Van het afspiegelingsbeginsel kan worden afgeweken door UWV WERKbedrijf als:

• u onmisbaar bent voor de organisatie;
• uw positie op de arbeidsmarkt slechter is dan die van collega's die eerder in dienst zijn gekomen;
• vervanging redelijkerwijs niet mogelijk is. Bijvoorbeeld omdat uw persoonlijke kwaliteiten van belang zijn voor de opdrachtgever of als er gevaar bestaat dat uw vervanging de voortgang van de werkzaamheden bij de opdrachtgever schaadt.

Als u als schoonmaker werkt, werkt u vaak in ploegendienst bij verschillende (inleen)bedrijven. Ook als uitzendkracht kunt u niet automatisch de plek innemen van elke andere uitzendkracht. Daarom gelden er in deze gevallen bijzondere afspiegelingsregels als het gaat om de bepaling van de ontslagvolgorde. Meer informatie hierover bij UWV WERKbedrijf.

• Ontslagaanvragen die op of na 1 maart 2006, maar voor 1 januari 2007 worden ingediend en die voortvloeien uit een vóór 1 maart 2006 gemeld collectief ontslag.

• Ontslagaanvragen die zijn ingediend vóór 1 januari 2007 én voortvloeien uit een collectief ontslag, waarbij de werkgever en de vakbonden vóór 1 maart 2006 afspraken hebben gemaakt over de ontslagcriteria.

Bent u arbeidsgehandicapt?

Met arbeidsgehandicapt wordt bedoeld: iemand die door ziekte of gebrek verminderde kansen heeft op de arbeidsmarkt.

Werkt u op basis van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd en bent u arbeidsgehandicapt?
In dat geval heeft u bij een bedrijfseconomisch ontslag recht op meer bescherming. Dit betekent dat het UWV WERKbedrijf eerst zal evalueren of er passend werk voor u beschikbaar is binnen de organisatie.
Is dat het geval, dan krijgt uw werkgever geen toestemming voor ontslag. Ook niet als u hier op grond van het dienstjarenbeginsel voor in aanmerking zou komen.

Opzegtermijn

Voor het beëindigen van de arbeidsovereenkomst geldt een opzegtermijn. Uw werkgever moet rekening houden met de volgende opzegtermijnen:

• Werkte u korter dan 5 jaar: 1 maand;
• Werkte u tussen de 5 jaar en 10 jaar: 2 maanden;
• Werkte u tussen de 10 en 15 jaar: 3 maanden;
• Werkte u 15 jaar of langer: 4 maanden.

De ontslagprocedure bij UWV WERKbedrijf kost tijd. Uw werkgever kan daarom de opzegtermijn met maximaal 1 maand verkorten (tot minimaal 1 maand). Uw opzegtermijn is altijd minimaal 1 maand.

De opzegtermijn van uw werkgever kan afwijken van de wettelijke opzegtermijn. Dit hangt af van de afspraken die u onderling gemaakt hebt, de tijd die u bij uw werkgever heeft gewerkt en van de regels die in de CAO staan. U kunt ook mondeling overeenkomen dat de arbeidsovereenkomst onmiddellijk eindigt. Dit kan alleen als beide partijen het er mee eens zijn.

Oudere werknemers

Was u op 1 januari 1999 ouder dan 45 jaar?
Dan kan het zijn dat u een langere opzegtermijn heeft opgebouwd. Uw werkgever moet deze in acht nemen. Bent u na 1 januari 1999 van werkgever veranderd, dan hebt u geen recht meer op een langere opzegtermijn.

Klachten

Heeft u klachten over de manier waarop uw ontslag via UWV WERKbedrijf is verlopen? In eerste instantie kunt u met uw klacht bij UWV WERKbedrijf terecht. Bent u niet tevreden, dan kunt u ook contact opnemen met de Nationale Ombudsman. Deze kan een klacht al dan niet gegrond verklaren, maar hij kan de beslissing van UWV WERKbedrijf niet terug draaien.

Kennelijk onredelijk ontslag

U bent, met toestemming van UWV WERKbedrijf, ontslagen en u vindt dit niet terecht?
U kunt dan in beroep gaan bij de kantonrechter gaan. Die bepaalt of er sprake is van 'kennelijk onredelijk ontslag'.
Daarvan kan sprake zijn als de gevolgen van het ontslag niet in verhouding zijn met het belang van uw werkgever.
Meestal krijgt u uw baan hiermee niet terug maar kunt u wel in aanmerking komen voor een schadevergoeding.

Ontslag via de rechter

Een arbeidsovereenkomst kan ook beëindigd worden via de kantonrechter. Bijvoorbeeld als er een opzegverbod geldt, als de procedure via UWV WERKbedrijf niet bevredigend is verlopen of als er sprake is van kennelijk onredelijk ontslag. In dat geval is er sprake van 'ontbinding van de arbeidsovereenkomst wegens gewichtige redenen'.

Onder 'gewichtige redenen' wordt verstaan:

• onbehoorlijk gedrag;
• veranderde omstandigheden.

U kunt bij onbehoorlijk gedrag denken aan het vervalsen van diploma's, bedreiging, het in gevaar brengen van uzelf of anderen of het schaden van een afgesproken geheimhoudingsplicht. U kunt zelf ontslag nemen bij bedreiging, belediging, mishandeling of het te laat betalen van uw loon.

Wat veranderde omstandigheden zijn, is minder duidelijk. De wet geeft geen voorbeelden. De meeste verzoeken om een overeenkomst te beëindigen, hebben te maken met persoonlijke ontslag (onvoldoende functioneren of een verstoorde arbeidsrelatie).

De werkgever hoeft zich bij ontslag via de kantonrechter niet aan de opzegtermijn te houden. De kantonrechter bepaalt wanneer de overeenkomst ontbonden wordt. Meestal houdt hij wel rekening met wat de opzegtermijn bij een procedure via UWV WERKbedrijf zou zijn geweest.

De rechter hoeft zich bij het ontslag niet te houden aan het dienstjarenbeginsel. Ook het feit dat de leeftijdsopbouw van het personeel een afspiegeling moet zijn van het totale personeelsbestand is niet van belang.

Bij een ontbindingsprocedure via de kantonrechter moet de werkgever vaak een schadevergoeding betalen aan de werknemer. De hoogte van de vergoeding is afhankelijk van uw leeftijd, de duur van het dienstverband en uw persoonlijke omstandigheden. De vergoeding krijgt de werknemer dan wegens 'kennelijk onredelijk ontslag'.

Andere vormen van ontslag

Uw contract eindigt van rechtswege
Dit ontslag verloopt eigenlijk vanzelf. Dit is het geval als:

• u overlijdt;
• uw contract voor bepaalde tijd afloopt;
• er een ontbindende voorwaarde in het contract van kracht wordt. (U gaat bijvoorbeeld werken als vervanger van een zieke werknemer. Dit contract eindigt als de zieke werknemer is hersteld).

Ontslag tijdens proeftijd

U kunt in uw proeftijd (maximaal 2 maanden) het contract op ieder moment opzeggen. Dit geldt ook voor uw werkgever. U dient uw contract bij voorkeur schriftelijk op te zeggen.

Ontslag op staande voet

Bij ontslag op staande voet wordt het dienstverband per direct beëindigd. U kunt op staande voet ontslag nemen en uw werkgever kan u op staande voet ontslaan. Uw werkgever moet het u direct vertellen als hij u op staande voet wil ontslaan.
Ontslag op staande voet kan alleen als hier een heel goede reden voor is. Uw werkgever kan u bijvoorbeeld op staande voet ontslaan als u iets steelt, als u werk weigert zonder goede reden of als u dronken op uw werk verschijnt.

U kunt op staande voet ontslag nemen als u beledigd of mishandeld wordt door uw werkgever, als u erg gevaarlijk werk moet doen of als uw loon niet wordt betaald. Als u vindt dat het ontslag onterecht is kunt u in eerste instantie informatie inwinnen bij UWV WERKbedrijf. Als u hier niet tevreden over bent, kunt u in beroep gaan bij de kantonrechter.

Bij ontslag op staande voet heeft uw werkgever geen ontslagvergunning nodig. U hebt ook geen recht op de gebruikelijke ontslagbescherming.

Ontslag bij faillissement

Gaat uw werkgever failliet dan heeft hij geen vergunning nodig om u te ontslaan. De opzegtermijn van het contract kan in dit geval korter worden. Tot de datum waarop het contract eindigt, hebt u recht op doorbetaling van uw loon. Bent u het niet eens met uw ontslag? U kunt dan in beroep gaan bij de kantonrechter. De kans op een schadevergoeding is echter klein vanwege de financiële problemen van uw werkgever. Wel heeft u mogelijk recht op een uitkering wegens betalingsonmacht (informeer bij het UWV)

Uw contract eindigt met wederzijds goedvinden

Uw contract kan ook worden beëindigd met wederzijds goedvinden. U komt dan met uw werkgever overeen dat de arbeidsovereenkomst wordt beëindigd. Het grote verschil met 'normaal' ontslag is dat u instemt met het beëindigen van de arbeidsovereenkomst.

Omdat u met het ontslag instemt vervalt de noodzaak van een toetsing door een onafhankelijke derde partij (UWV WERKbedrijf of rechter).

Recht op een uitkering

Als uw arbeidsovereenkomst eindigt, hebt u meestal recht op een WW-uitkering. Hebt u geen recht op WW dan kunt u in aanmerking komen voor een bijstandsuitkering. De uitkerende instantie kan u daar meer over vertellen.

Als u door uw eigen schuld werkloos bent geworden (dus verwijtbaar) dan hebt u in beginsel geen recht op een WW-uitkering. Dit kan ook gevolgen hebben voor uw eventuele bijstandsuitkering of uw IOAW-uitkering (Inkomensvoorziening voor oudere gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers).

U bent verwijtbaar werkloos, als:

• u zelf ontslag hebt genomen;
• u ontslagen bent omdat u zich heeft misdragen op uw werkplek;
• u niet hebt geprotesteerd tegen het feit dat uw werkgever u wilde ontslaan.

Een vergoeding

De werkgever moet bij een ontbindingsprocedure via de kantonrechter vaak een vergoeding betalen aan de werknemer. De hoogte van deze vergoeding is afhankelijk van uw leeftijd, de duur van het dienstverband en uw persoonlijke omstandigheden. Deze vergoeding krijgt de werknemer dan wegens 'kennelijk onredelijk ontslag'. Ook bij het beëindigen van een contract met wederzijds goedvinden kan sprake zijn van een vergoeding. Deze vergoeding kan van invloed zijn op het tijdstip waarop uw WW-uitkering ingaat.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het UWV.

NB: voor hulp bij (dreigend) ontslag of een arbeidsconflict: zie juridisch advies .

Bron: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid